Δρ Πένυ Μαυρέα, MSc, PhD Ειδική Παιδαγωγός – Σύμβουλος Εκπαίδευσης
← Όλα τα άρθρα

Αύξηση των μαθησιακών δυσκολιών στην εποχή μας: Λόγοι και αντιμετώπιση

Δρ Πένυ Μαυρέα

Από τη Δρ Πένυ Μαυρέα, MSc, PhD

Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι γονείς και εκπαιδευτικοί αναφέρουν ότι συναντούν παιδιά που δυσκολεύονται στην ανάγνωση, στη γραφή, στην ορθογραφία, στα μαθηματικά ή γενικότερα στην οργάνωση και την αποτελεσματική μελέτη. Είναι όμως σωστό να μιλάμε για πραγματική «αύξηση» των μαθησιακών δυσκολιών; Η διεθνής βιβλιογραφία δείχνει ότι η απάντηση δεν είναι τόσο απλή.

Πόσο συχνές είναι οι μαθησιακές δυσκολίες;

Οι ειδικές μαθησιακές δυσκολίες αποτελούν εδώ και χρόνια σημαντική κατηγορία των νευροαναπτυξιακών διαταραχών, ενώ οι σύγχρονες μελέτες δείχνουν ότι ένα σημαντικό ποσοστό παιδιών παρουσιάζει επίμονες δυσκολίες σε συγκεκριμένους τομείς της μάθησης. Για παράδειγμα, μία συστηματική μετα-ανάλυση εκτίμησε τον επιπολασμό της αναπτυξιακής δυσλεξίας περίπου στο 7% των παιδιών δημοτικού, ενώ άλλες διεθνείς ανασκοπήσεις τοποθετούν τις ειδικές μαθησιακές διαταραχές συνολικά σε ένα ευρύτερο εύρος, ανάλογα με τα διαγνωστικά κριτήρια και τη μεθοδολογία κάθε μελέτης.

Γιατί εντοπίζονται περισσότερα παιδιά σήμερα

Ένας σημαντικός λόγος για τον οποίο σήμερα εντοπίζονται περισσότερα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες είναι η μεγαλύτερη ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των γονέων και των εκπαιδευτικών. Η σύγχρονη εκπαιδευτική και ψυχοπαιδαγωγική προσέγγιση δεν αντιμετωπίζει πλέον μια επίμονη δυσκολία ως απλή «τεμπελιά», «αδιαφορία» ή έλλειψη προσπάθειας. Η καλύτερη γνώση γύρω από τη δυσλεξία, τη δυσαριθμησία, τις δυσκολίες γραπτής έκφρασης και άλλες ειδικές μαθησιακές δυσκολίες έχει οδηγήσει σε συχνότερη παραπομπή των παιδιών για αξιολόγηση. Παράλληλα, η βελτίωση των εργαλείων ανίχνευσης και αξιολόγησης επιτρέπει να αναγνωρίζονται δυσκολίες που στο παρελθόν μπορεί να παρέμεναν απαρατήρητες ή να αποδίδονταν σε διαφορετικά αίτια.

Ένα πιο απαιτητικό σχολικό περιβάλλον

Ταυτόχρονα, το σημερινό σχολικό περιβάλλον έχει γίνει περισσότερο απαιτητικό. Τα παιδιά καλούνται από μικρότερη ηλικία να επεξεργάζονται μεγάλο όγκο πληροφοριών, να διαχειρίζονται σύνθετες εργασίες, να οργανώνουν τον χρόνο τους και να ανταποκρίνονται σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που απαιτεί συνεχώς μεγαλύτερη αυτονομία. Αυτό δεν σημαίνει ότι η σύγχρονη ζωή «δημιουργεί» δυσλεξία ή άλλες ειδικές μαθησιακές διαταραχές. Μπορεί όμως να κάνει πιο εμφανή μια δυσκολία που προηγουμένως δεν ήταν ιδιαίτερα έντονη. Ένα παιδί, για παράδειγμα, μπορεί να ανταποκρίνεται σχετικά καλά στις πρώτες τάξεις του δημοτικού, αλλά όταν αυξάνονται οι απαιτήσεις σε ταχύτητα, κατανόηση κειμένου και παραγωγή γραπτού λόγου, οι δυσκολίες του να γίνουν περισσότερο εμφανείς.

Φταίνε η τεχνολογία και ο σύγχρονος τρόπος ζωής;

Ένας ακόμη παράγοντας που δεν πρέπει να παραβλέπεται είναι η επίδραση ευρύτερων αλλαγών στην παιδική καθημερινότητα. Η χρήση της τεχνολογίας, η μειωμένη φυσική δραστηριότητα, οι αλλαγές στον ύπνο, η αυξημένη έκθεση σε πολλαπλά ερεθίσματα και οι επιπτώσεις της περιόδου της πανδημίας έχουν αποτελέσει αντικείμενο έντονης επιστημονικής συζήτησης. Ωστόσο, χρειάζεται προσοχή: δεν μπορούμε να αποδώσουμε τις ειδικές μαθησιακές δυσκολίες σε έναν μόνο περιβαλλοντικό παράγοντα. Οι σύγχρονες επιστημονικές προσεγγίσεις τις θεωρούν πολυπαραγοντικές, με σημαντική συμβολή νευροαναπτυξιακών και γενετικών παραγόντων, ενώ παράλληλα το περιβάλλον επηρεάζει την έκφραση και τις επιπτώσεις των δυσκολιών. Η διεθνής βιβλιογραφία υπογραμμίζει επίσης τη σημαντική ετερογένεια των μαθησιακών και άλλων νευροαναπτυξιακών δυσκολιών.

Γιατί έχει σημασία η έγκαιρη αξιολόγηση

Η έγκαιρη αναγνώριση έχει ιδιαίτερη σημασία. Μια μαθησιακή δυσκολία δεν αφορά μόνο στη σχολική επίδοση. Όταν ένα παιδί προσπαθεί περισσότερο από τους συμμαθητές του αλλά συνεχίζει να δυσκολεύεται, μπορεί σταδιακά να επηρεαστούν η αυτοπεποίθησή του, η στάση του απέναντι στο σχολείο και η διάθεσή του να προσπαθήσει. Γι' αυτό η αξιολόγηση δεν έχει ως στόχο απλώς να «μπει μια ταμπέλα» στο παιδί. Αντίθετα, μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση μπορεί να βοηθήσει να κατανοήσουμε τι ακριβώς δυσκολεύει το παιδί, σε ποιον βαθμό και ποιες εκπαιδευτικές προσαρμογές ή παρεμβάσεις μπορούν να το βοηθήσουν. Η UNICEF, σε πρόσφατη διεθνή έκθεση για τη συμπεριληπτική εκπαίδευση, τονίζει τη σημασία της αναγνώρισης των ιδιαίτερων αναγκών κάθε μαθητή και της προσαρμογής του εκπαιδευτικού περιβάλλοντος σε αυτές.

Πώς υποστηρίζεται ένα παιδί με μαθησιακές δυσκολίες

Η αντιμετώπιση, επομένως, δεν είναι ίδια για όλα τα παιδιά. Άλλο παιδί μπορεί να χρειάζεται συστηματική παρέμβαση στην αναγνωστική ευχέρεια και την αποκωδικοποίηση, άλλο υποστήριξη στην ορθογραφία και στη γραπτή έκφραση και άλλο στοχευμένη παρέμβαση στις μαθηματικές δεξιότητες. Σε ορισμένες περιπτώσεις συνυπάρχουν δυσκολίες προσοχής, γλώσσας, εκτελεστικών λειτουργιών ή άλλες νευροαναπτυξιακές δυσκολίες. Η διεθνής βιβλιογραφία δείχνει ότι η συννοσηρότητα μεταξύ διαφορετικών αναπτυξιακών δυσκολιών είναι συχνή, γεγονός που καθιστά ακόμη σημαντικότερη την εξατομικευμένη αξιολόγηση αντί μιας γενικής προσέγγισης.

Συμπέρασμα

Ίσως, λοιπόν, το πιο σωστό ερώτημα δεν είναι μόνο αν «αυξήθηκαν» οι μαθησιακές δυσκολίες, αλλά αν σήμερα είμαστε σε πλεονεκτικότερη θέση να τις αναγνωρίζουμε και να κατανοούμε τις διαφορετικές μορφές με τις οποίες εμφανίζονται. Η έγκαιρη αναγνώριση μιας δυσκολίας δεν αποτελεί πρόβλεψη για τη σχολική ή μελλοντική πορεία ενός παιδιού. Αντίθετα, μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία για να κατανοήσουμε τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνει και να δημιουργήσουμε τις κατάλληλες συνθήκες ώστε να αξιοποιήσει τις δυνατότητές του.

Ενδεικτική διεθνής βιβλιογραφία

Σχετικές υπηρεσίες

Διαβάστε επίσης

Γιατί το παιδί μου συγκεντρώνεται στο κινητό και όχι στα μαθήματα; →

Θέλετε μια καθαρή εικόνα για το παιδί σας;

Μια εξατομικευμένη αξιολόγηση είναι το πρώτο βήμα.

Κλείστε ραντεβού αξιολόγησης